ફિલ્મ: સોન કંસારી - રંગ રતુંબલ, કોર કસુંબલ, પાલવ પ્રાણ બિછાવજો રે.... (Gujarat Talkies 45)

રંગ રતુંબલ, કોર કસુંબલ, પાલવ પ્રાણ બિછાવજો રે....

બન્યું છે, આવું કોઇ વાર?લગ્નની જાન.રાત રોકાણ. અંતાક્ષરી. રાસ. ગરબા. ટોળ ટપ્પા. આ પા ગબરુ જવાનડા. પેલી પા રૂપકડી જાનડિયું. ને ઊફ્ફ્.... ત્યાં જુઓ.મૂકો દુનિયાનું બધું રૂપ એક તરફ. આ કોણ હશે? ઊંચી એક છોકરી. રંગે અજવાળી. ભારે લટકાળી.એની લટ કાળી.એના લાંબા કેશ.લયદાર દેહ મરોડ.ને રંગ તો આવો ફરી જોવા મળે કે કેમ?બાજુમાં થઇને નીકળી. ઓહો કેવી કસ્તૂરી, એઝ ઇન, મસ્ક મસ્ક! આયખું આખું મસ્ત મસ્ત!કલ્પનામાં તો આવે જ નહીં. નૉર્મલી, આવું તો સપનુંય ક્યાંથી?એવી રૂપગર્વિતા. ખરેખર નજર સામે આવે. કોણ હશે?સીધું પૂછતા ફફડાટ. થઇ જાય બૉસ. ભલભલાને થઇ જાય. અરે ગમે તેવા બિન્દાસ. ફાસ્ટ. ફૉર્વર્ડ. ભલેને રહ્યા!અંહં, હિંમત સુધી જવાની જરૂર જ નથી. સંમોહિની ફરી વળે.એકેય કોષમાં હોશ હોય, તો વાત કરોને?

બન્યું છે, આવું કોઇ વાર? બંને પછી આગળ વધો. સર્કલ તરફ. સર્કલમાં રૂમાલ. હા,રૂમાલની રમત. નજીક આવ્યા. ઝૂક્યા. હાથ લંબાવ્યો. નજર મળી. ઍન્ડ સ્નૅચ.... બંનેનો હાથ. રૂમાલ પર. એકસાથે. એકમેકના હાથ પર.ને ગીત શરૂ.‘તમે કિયા તે ગામના ગોરી રાજ. અચકો મચકો કાં રેલી’. રાતભર રમ્યા. કેટલું હસ્યા. નામ શું તારું? ઠેકાણું ક્યાં?બસ એ જ પૂછવાનું રહી ગયું.બીજે દા­’ડે. સવાર સવારમાં. આ તો ઉપડ્યો. ભૈ જાન તો ગઇરાતે જ વળાવી. કોઇએ કીધું. એમાં એક છોકરી હતી?એક નહીં. અનેક હતી. ના, ના એમ નહીં. પ, પ.... પેલીલાંબા કેશ.... ઓ મજનૂં, બધી છોડીઓના કેશ લાંબા હોય. અલ્યા એ....ય. ભૈ જાને. તારું કામ કર. અમને અમારું કરવા દે.છોડો આમનીસાથે રકઝકનો મતલબ નથી. હા....ય!હવે શું કરવું? છેલ્લે જતી વેળા.બારીમાંથી એણે જોયું તો હતું. કોણ હશે એ?

પાછો ફર્યોયુવાન. નીકળ્યો ઘોડે સવાર થઇને. ત્યાં તો ખણિંગ.... ખટ્ટાક.... તલવારો ઉછળતી’તી. દેકારો મચેલો. રાજવી જેવોલાગતો જણ. ટોળાંને એકલે હાથે હંફાવે. જવાનઝટ એની વ્હારે ગયો. છક્કા છોડાવી મેલ્યા બધાના. કોણ છો જવાન?રાજવીએ પૂછ્યું. રખાવત નામ મારું. કયા કૂળથી?બાબરિયા રાજપૂત બાપુ. તૈં જ આટલા જોશ હોય. ખાંડાના ખેલ બીજાનું કામ જ નહીં. શું કરો છો આજકાલ? ચાકરી ગોતું છું બાપુ. તો લે, આજ અબઘડીથી.દરબારમાં તારી ચાકરી પાકી. રખાવત તો રાજીનો રેડ.

તે દી’ દરબારભરાયેલો. કોઇએ ધા નાંખી. બચાવો મા’રાજ!મારી દીકરીને. જંગલીઓ ઉપાડી ગયા. રખાવતે તલવાર ખેંચી. હું છોડાવીશ એને. શાબાશ. જા ફતહ કર. રાજાએ પરવાનો દીધો. જંગલમાં એકલે હાથે રખાવત ઝઝૂમ્યો. જંગલીઓને જેર કર્યા. કન્યાને શોધી. વૃક્ષ સાથે બાંધેલી. મોં પર રૂમાલ. રખાવતે એક ઝાટકે દોરડાં છૂટા કર્યાં. મોં પરથી રૂમાલ હટાવ્યો. હેં?ત, ત, તમે? ઓળખાણ પડી?હા!

બનેઆવું. પરગામ કોઇની મુલાકાત થઇ હોય.ફરી મળવા શું? જોવા મળે એવીકલ્પના સુદ્ધાં ના હોય. એનું ઘર ઑફિસની બાજુમાં મળે!એવું પણ બને.અમોઘ સત્યો ઉપર. સ્વપ્નના વિજયનો પ્રહર! કન્યાને લઇને પાછો ફરતો’તો. રસ્તામાં જ રાત થઇ. રાતવાસો કરવો પડશે. રખાવતે કીધું. અહીં રાતવાસો? કેમ ડર લાગ્યો મારો?તમે તો ઉગારી. તમારો ડરશાને?આ રઢિયાળી રાત. આ રૂડું એકાંત. આ મારકણું રૂપ. મારું હૈયું હાથ ના રહ્યું તો?તમારા હૈયાંની વાત તમે જાણો જુવાન. ત્યાં બધા વચ્ચે મારું રુદિયું ચોરી લીધેલું એનું શું? વાહ સુંદરી વાહ!ચોરી તમે કરો.નેસિપાહી પોતે ગુનેગાર? દલડું તો તમે ચોર્યું. હા લ્યો, અમે ચોર્યું. તમે કહેતા હો તો પાછું આલું. મારું રૂદિયું, હવે મારે એ શા ખપનું? પણ એક વાત કહેવી છે. શી વાત? હું રખાપત. બાબરિયો રાજપૂત. રાજનો નાનો સિપાહી. ને હું સોન. કંસારાની દીકરી. ‘સોન કંસારી’. ૧૯૭૭ની સુપર હિટ. દિગ્દર્શક રવિન્દ્ર દવે.

‘તમારાં દલડાંને વારો. મારા રે સમ માનો જી રે’. રૂદિયાં દલડાંના સમ લેતા દેતા. રાત ક્યાં ગઇ. ક્યાં દિવસ ઊગ્યો. ક્યાં ઘોડો ગામને પાદર પૂગ્યો. ખબર રહી નહીં. ફરી વિયોગની વેળા. મળશો તો ખરાને? હા, રોજ. અહીં જ. નદી કાંઠે. બહેનપણીને મળવાને બહાને.મેડી મહેલાતોમાં શ્રી સજાવવાના કૌલ. જનમ જનમના સાથિયાની આરત. હરખાતો દરબારમાં પહોંચ્યો રખાવત. જંગલીઓ સામે વિજયના સમાચાર આપ્યા. રાજા પણ ખુશ. બોલ, આજે માંગે તે આપું. મને જોઇતું’તું. એ મળી ગયું, મા’રાજ. એટલે? ઉગારવા ગયેલો. એણે જ ડૂબાડી દીધો. પ્રેમસાગરમાં. અને રાજાના મસ્તકની રેખાઓ તણાઇ. સોન?નામ રાજવીના હોઠે આવીને રહી ગયું. પોતાનું નામ લખવું’તું. સોનના ઘાટીલા મગરૂર જોબન પર. ઘડીક પહેલા માનીતો રખાપત.ખૂંચવા લાગ્યોરાજાને.

બને, આવુંય બને હોં. ઑફિસનો પડોશ.એટલે બૉસનો પહેલો અધિકાર.રાજા કાચા ખાંડે ખેલે એમ નહોતો.એણે દાવ બદલ્યો. રખાપત હું તો ખૂબ ખુશ છું. ઘેર માને વાત કરી?એમને અહીં તેડાવ. મા પહોંચી. રાજાએ તો સિફતથી કપટ રમતું મેલ્યું. હું આનેજીવનકેદની સજાદઇશ. એવો કયો ગનો?માને ગભરાટ થયો. રૈયતની એક છોડીને દિલ દઇ બેઠો, તમારો દીકરો. હવે જીવનભર કેદ. લગ્ન કેદ. બોલી રાજા હસ્યો. ઘડીક તો રખાવત પણ ઠરી ગયેલો. હરખઘેલી માને આથી વિશેષ ખુશી કઇ હોય?એક જ સોગઠીમાં રાજા જશ ખાટી ગયો. વખાણ કરવા બેસું તો શબ્દો સંતાકૂકડી રમે. એવાં સોનના રૂપ ને ગુણ. રાજાએ બાજી હાથમાં જ રાખી. સારસ બેલડી જેવી પ્રીત છે એમની.ને હવે ફેંક્યો પાસો. મા સમજાતું જ નથી મને. આવું અદભૂત રૂપ.એ પણ રાજપૂત સિવાયના કૂળમાં.... હેં? બાનો મિજાજ પલટાયો હવે. એ નહીં બને. કન્યા રાજપૂત હોય તો જ.... રાજાએ કામ પાર પાડી દીધું. બહેતરીન સ્ક્રીન પ્લે. એથીય ઉત્તમ સંવાદો. એક અનોખી પ્રેમકથા. લેખક મૂળરાજ રાજડા. રોમૅન્ટિસીઝમ એના ઓરિજિનલ ફૉર્મમાં.

‘સોન કંસારી’. હેલ ભરતા હેલે ચઢેલી.‘મોરલી તો ચાલી રંગ રૂસણે રે’.સહિયરો સંગે હરખનાં ગીતો ગાતી. એને ક્યાં ખબર રાજાના કપટની?વાત પહોંચી સોનને ઘેર. અને એના માતા-પિતાએ પરદો ઉપાડ્યો. સોન, તું અમારી દીકરી નથી. નદી કિનારે વહેતી મળેલી અમને. ગળામાં આ માદળિયું. કોઇ રાજવાડાની ઓળખ છે એમાં.તો મારા મા-બાપ કોણ? મને ત્યજી કેમ?એક ભેદ ખૂલ્યો. તો બીજાં અનેક લઇને. માદળિયાં પરકયા રાજકુટુંબનું ચિહ્ન હશે?હું શોધીશ. સોનની અસલ ઓળખ.રખાવતે પડકાર ઝીલ્યો.તું ડરીશ મા સોન.જોજો રખાપત,ક્યાંક આરે આવેલું નાવડું?એક વાત યાદ રાખજે સોન. ભયની પ્રીત હોય. પણ પ્રીતને વળી શાનો ભય? પ્રણયનેવળી કૂળ શાના?આપણા લગ્ન થશે. મારો ભરોસો નથી?એ જ તો એક આશરો છે મને. બસ, તો ફિકર છોડ. બોલ તારે હાટું શું લાવું? તામારા સિવાય કંઇ નથી જો’તું મારે. અરે તો પણ કંઇક. ના કંઇ નહીં.

હું મારી પસંદનું કંઇક લઇ આવીશ બસ? કહીને રખાવતે ઘોડો કેડી પર લીધો. ‘નથણી, લવંગિયાં ને ઝૂમકાંમાં મોંઘા મોતી મઢાવજો રે’. રખાવતે પાછળ જોયું. કોણ ગાતું’તું?‘રંગ રતુંબલ કોર કસુંબલ પાલવ પ્રાણ બિછાવજો રે....’સોન સિવાય કોણ હોય?રંગદાર શણગારની. રણકદાર. હકદાર! ‘છેલાજી રે! મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોંઘા લાવજો’.ને અવિનાશ વ્યાસ રોમે રોમમાં. આજ દિન સુધી વ્યાપે. દરેક ગીત સુપર હિટ.દરેક ફિલ્મમાં આ શક્ય નથી હોં!‘સોન કંસારી’. જેવી બહુ થોડી ફિલ્મો બની હશે. જેમાં રૂપેરી પરદોય પ્રેમમાં પડે. એને સૌથી ગમતી જોડી સાથે. ઉપેન્દ્ર સ્નેહલતા. કારકિર્દીના સૌથી મોહક શિખરે. રાજા અરવિંદ રાઠોડ સાથે. સાચા અર્થમાં જાજરમાન સર્જન. પાટણનાં પટોળાંની મને અદેખાઇ આવે છે સોન. બને. આવું જ બને. સોન જેવી સુંદરી.પટોળું ઓઢીને. તમારી બાજુમાંબેઠી હોય. ત્યારે એમ જ થાય. કાં હું.... કાં આ પટોળું!

પછી તો, સોન રખાવતના ઓરતાં પૂરાં થયાં. લગ્નની ચોરી. હસ્ત મેળાપ. પહેલો ફેરો. બીજો ફેરો. એને ત્રીજો.... બસ ત્યાંથી આગળ નહીં કહું. એમ નહીં યાર. સમજો તો ખરા. બે ફેરા પછી ખરેખર બધું રોકાઇ ગયું. ધરતી ફરતી સ્થિર થઇ ગઇ. સમય સ્તબ્ધ. અને આ શું? સોહામણી સોન સોહાગણમાંથી સતીના શણગારમાં.... હેં?હા. રખાવત. બેથી ત્રીજો ફેરો લઇ શક્યો નહીં. ના બને.... આવું ક્યારેય ના બને. કોઇ સાથે ના બને!પણ ખરેખર એવું તે શું બનેલું? એ જોવા તો આ બેનમૂન ફિલ્મ બની. જોઇ લોને!ગુજરાતી રોમૅન્ટિક ફિલ્મોમાં સુપર ટૉપ ટેનમાં મૂકાય એવી ફિલ્મ. કૅમેરા. કૉસ્ચુમ. કોરિયોગ્રાફી. કોઇ પણ ડિપાર્ટમૅન્ટ. બેસ્ટ ઑફ ધ બેસ્ટ!બીજું બધું બને. પણ ‘સોન કંસારી’....એક જ વાર બને!

Viral Mehta